Đau dây thần kinh tọa là do dây thần kinh ở lưng bị kích thích, viêm, bị chèn ép. Nguyên nhân thường gặp nhất là do đĩa đệm bị thoát vị hoặc bị trượt, gây áp lực lên rễ thần kinh. Hầu hết những người bị đau dây thần kinh tọa sẽ tự khỏi bệnh nhờ các liệu pháp chăm sóc phù hợp và các bài tập thể dục đúng cách. Tìm hiểu thật chi tiết trong bài viết này nhé.
Nội dung bài viết:
Đau dây thần kinh tọa là gì?
Dấu hiệu - triệu chứng đau thần kinh tọa
Nguyên nhân đau thần kinh tọa
Điều trị hiệu quả cho thần kinh tọa
Phòng bệnh đau thần kinh tọa bằng cách nào?
Các thắc mắc thường gặp về thần kinh tọa:
đau dây thần kinh tọa có nên đi bộ không
đau thần kinh tọa có nên đạp xe
đau thần kinh tọa có tự hết
I. ĐAU DÂY THẦN KINH TỌA LÀ GÌ?
Đau dây thần kinh tọa là cơn đau dây thần kinh do chấn thương hoặc kích thích dây thần kinh tọa, bắt nguồn từ vùng mông / hông của bạn. Dây thần kinh tọa là dây thần kinh dài nhất và dày nhất (gần bằng ngón tay) trong cơ thể. Nó thực sự được tạo thành từ năm rễ thần kinh: hai từ vùng lưng dưới được gọi là cột sống thắt lưng và ba từ phần cuối cùng của cột sống được gọi là xương cùng. Năm rễ thần kinh kết hợp với nhau để tạo thành dây thần kinh tọa phải và trái. Ở mỗi bên của cơ thể, một dây thần kinh tọa chạy qua hông, mông và xuống chân, kết thúc ngay dưới đầu gối. Sau đó, dây thần kinh tọa phân nhánh thành các dây thần kinh khác, tiếp tục đi xuống chân và đến bàn chân và ngón chân của bạn.
Tổn thương thực sự đối với dây thần kinh tọa “đau dây thần kinh tọa” thực sự rất hiếm, nhưng thuật ngữ “đau dây thần kinh tọa” thường được sử dụng để mô tả bất kỳ cơn đau nào bắt nguồn từ lưng dưới và lan xuống chân. Điểm chung của cơn đau này là chấn thương dây thần kinh - kích thích, viêm, chèn ép dây thần kinh ở lưng dưới của bạn.
Nếu bạn bị "đau dây thần kinh tọa", bạn sẽ bị đau từ nhẹ đến nặng ở bất kỳ vị trí nào dọc theo đường đi của dây thần kinh tọa - tức là ở bất kỳ vị trí nào từ lưng dưới, qua hông, mông và / hoặc xuống chân. Nó cũng có thể gây ra yếu cơ ở chân và bàn chân của bạn, tê ở chân và cảm giác kim châm khó chịu ở chân, bàn chân và ngón chân của bạn.
*Đau dây thần kinh tọa có cảm giác gì?
Mọi người mô tả cơn đau thần kinh tọa theo nhiều cách khác nhau, tùy thuộc vào nguyên nhân của nó. Một số người mô tả cơn đau như buốt, như bắn, hoặc đau nhói. Những người khác mô tả cơn đau này là "bỏng", "điện" hoặc "đâm."
Cơn đau có thể liên tục hoặc có thể đến và biến mất. Ngoài ra, cơn đau thường nghiêm trọng hơn ở chân so với phần lưng dưới. Cơn đau có thể tồi tệ hơn nếu bạn ngồi hoặc đứng trong thời gian dài, khi bạn đứng lên và khi vặn người trên. Một cử động cơ thể cưỡng bức và đột ngột, chẳng hạn như ho hoặc hắt hơi, cũng có thể khiến cơn đau tồi tệ hơn.
*Đau dây thần kinh tọa có thể xảy ra cả hai chân không?
Đau thần kinh tọa thường chỉ ảnh hưởng đến một bên chân tại một thời điểm. Tuy nhiên, đau thần kinh tọa có thể xảy ra ở cả hai chân. Nó chỉ đơn giản là vấn đề vị trí dây thần kinh bị chèn ép dọc theo cột sống.
*Đau thần kinh tọa có xảy ra đột ngột hay phải mất thời gian mới phát tác?
Đau thần kinh tọa có thể đến đột ngột hoặc dần dần. Nó phụ thuộc vào nguyên nhân. Thoát vị đĩa đệm có thể gây ra những cơn đau đột ngột. Viêm khớp ở cột sống phát triển chậm theo thời gian.
*Đau thần kinh tọa phổ biến như thế nào?
Đau thần kinh tọa là một than phiền rất phổ biến. Khoảng 40% người bị đau thần kinh tọa đôi khi trong cuộc đời của họ. Đau lưng là lý do phổ biến thứ ba mà mọi người đến khám tại nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe của họ.
*Các yếu tố nguy cơ của đau thần kinh tọa là gì?
Có nhiều nguy cơ bị đau dây thần kinh tọa, nếu bạn:
Ngoài trường hợp bị chấn thương trước đó như chấn thương ở lưng dưới hoặc cột sống khiến bạn có nhiều nguy cơ bị đau thần kinh tọa, còn có các trường hợp nguy cơ cao:
Tuổi tác: Với quá trình lão hóa bình thường, các mô xương và đĩa đệm trong cột sống của bạn bị mài mòn tự nhiên. Quá trình lão hóa bình thường có thể khiến dây thần kinh của bạn có nguy cơ bị thương hoặc bị chèn ép do những thay đổi trong xương, đĩa đệm và dây chằng.
Thừa cân: Cột sống của bạn giống như một cần trục thẳng đứng. Cơ bắp của bạn là đối trọng. Trọng lượng bạn mang ở phía trước của cơ thể là những gì cột sống của bạn (cần trục) phải nâng lên. Bạn càng có nhiều trọng lượng thì cơ lưng (đối trọng) của bạn càng phải hoạt động nhiều hơn. Điều này có thể dẫn đến căng cơ lưng, đau nhức và các vấn đề về lưng khác.
Có một công việc quá nặng: Những công việc đòi hỏi phải mang vác nặng có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về lưng và phải sử dụng lưng hoặc những công việc phải ngồi lâu có thể làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề về lưng thấp.
Thiếu tư thế thích hợp trong phòng tập: Ngay cả khi bạn có thể chất khỏe mạnh và năng động, bạn vẫn có thể dễ bị đau thần kinh tọa nếu không tuân thủ hình thức cơ thể phù hợp trong quá trình nâng tạ hoặc các bài tập rèn luyện sức mạnh khác.
Mắc bệnh tiểu đường: Bệnh tiểu đường làm tăng nguy cơ tổn thương dây thần kinh, làm tăng khả năng bị đau thần kinh tọa.
Bị viêm xương khớp: Thoái hóa khớp có thể gây tổn thương cột sống của bạn và khiến các dây thần kinh có nguy cơ bị chấn thương.
Có lối sống lười vận động: Ngồi trong thời gian dài, không tập thể dục và giữ cho cơ bắp luôn vận động, linh hoạt và săn chắc có thể làm tăng nguy cơ bị đau thần kinh tọa.
Khói thuốc: Chất nicotin trong thuốc lá có thể làm tổn thương mô cột sống, làm yếu xương và đẩy nhanh quá trình mòn đĩa đệm.
*Cân nặng khi mang thai có phải là nguyên nhân khiến nhiều phụ nữ bị đau thần kinh tọa sau khi sinh?
Đúng là đau thần kinh tọa thường gặp trong thai kỳ nhưng cân nặng tăng không phải là lý do chính khiến phụ nữ mang thai bị đau thần kinh tọa. Một lời giải thích tốt hơn là một số hormone khi mang thai khiến dây chằng của họ bị lỏng ra. Dây chằng giữ các đốt sống lại với nhau, bảo vệ đĩa đệm và giữ cho cột sống ổn định. Dây chằng lỏng lẻo có thể khiến cột sống không ổn định và có thể gây trượt đĩa đệm, dẫn đến dây thần kinh bị chèn ép và phát triển thành đau thần kinh tọa. Trọng lượng và vị trí của em bé cũng có thể tạo thêm áp lực lên dây thần kinh.
Tin tốt là có nhiều cách để giảm đau dây thần kinh tọa khi mang thai và sau khi sinh. Vật lý trị liệu và liệu pháp xoa bóp, tắm nước ấm, nhiệt, thuốc và các biện pháp khác có thể hữu ích. Nếu bạn đang mang thai, hãy đảm bảo tuân thủ các kỹ thuật tư thế tốt khi mang thai để giảm bớt cơn đau.
II. DẤU HIỆU - TRIỆU CHỨNG ĐAU THẦN KINH TỌA
Các triệu chứng của đau thần kinh tọa bao gồm:
- Đau vừa đến nặng ở lưng dưới, mông và xuống chân.
- Tê hoặc yếu ở lưng dưới, mông, chân hoặc bàn chân của bạn.
- Đau nặng hơn khi cử động; mất cử động.
- Cảm giác "kim châm" ở chân, ngón chân hoặc bàn chân của bạn.
- Mất kiểm soát ruột và bàng quang (do cauda equina).
III. NGUYÊN NHÂN ĐAU DÂY THẦN KINH TỌA
Đau dây thần kinh tọa có thể do một số bệnh lý khác nhau gây ra, bao gồm:
Đĩa đệm bị thoát vị hoặc trượt gây áp lực lên rễ thần kinh. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất của đau thần kinh tọa. Khoảng 1% đến 5% tổng số người ở Hoa Kỳ sẽ bị trượt đĩa đệm tại một thời điểm trong đời. Đĩa đệm là tấm đệm giữa mỗi đốt sống của cột sống. Áp lực từ các đốt sống có thể làm cho trung tâm giống như gel của đĩa đệm bị phình ra (thoát vị) do điểm yếu ở thành ngoài của nó. Khi một đĩa đệm thoát vị xảy ra với một đốt sống ở lưng dưới của bạn, nó có thể đè lên dây thần kinh tọa.
Bệnh thoái hóa đĩa đệm là sự hao mòn tự nhiên của các đĩa đệm giữa các đốt sống của cột sống. Việc mòn đĩa đệm làm giảm chiều cao của chúng và dẫn đến các đường dẫn thần kinh trở nên hẹp hơn (hẹp ống sống). Hẹp ống sống có thể chèn ép các rễ thần kinh tọa khi chúng rời khỏi cột sống.
Hẹp ống sống là tình trạng ống sống bị thu hẹp bất thường. Sự thu hẹp này làm giảm không gian có sẵn cho tủy sống và các dây thần kinh.
Thoái hóa đốt sống là tình trạng trượt một đốt sống để nó lệch ra ngoài so với đốt sống ở trên, thu hẹp lỗ mở mà dây thần kinh thoát ra ngoài. Xương cột sống kéo dài có thể chèn ép dây thần kinh tọa.
Bệnh xương khớp. Các gai xương (các cạnh lởm chởm của xương) có thể hình thành trong các gai già và chèn ép các dây thần kinh lưng dưới.
Chấn thương cột sống thắt lưng hoặc dây thần kinh tọa.
Khối u trong ống sống thắt lưng chèn ép dây thần kinh tọa.
Hội chứng Piriformis là một tình trạng phát triển khi cơ piriformis, một cơ nhỏ nằm sâu trong mông, bị căng hoặc co thắt. Điều này có thể gây áp lực và kích thích dây thần kinh tọa. Hội chứng Piriformis là một rối loạn thần kinh cơ không phổ biến.
Hội chứng Cauda equina là một tình trạng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng ảnh hưởng đến bó dây thần kinh ở cuối tủy sống được gọi là cauda equina. Hội chứng này gây đau xuống chân, tê quanh hậu môn và mất khả năng kiểm soát ruột và bàng quang.
IV. CÁCH CHỮA ĐAU THẦN KINH TỌA HIỆU QUẢ
Mục tiêu của điều trị là giảm đau và tăng khả năng vận động của bạn. Tùy thuộc vào nguyên nhân, nhiều trường hợp đau thần kinh tọa sẽ biến mất theo thời gian với một số phương pháp điều trị tự chăm sóc đơn giản.
*Cách chữa bệnh đau thần kinh tọa tại nhà:
Chườm đá và / hoặc chườm nóng: Đầu tiên, chườm đá để giảm đau và sưng. Chườm túi đá hoặc túi rau đông lạnh bọc trong khăn lên vùng bị ảnh hưởng. Đắp trong 20 phút, vài lần mỗi ngày. Chuyển sang túi chườm nóng hoặc đệm sưởi sau vài ngày đầu tiên. Áp dụng trong 20 phút mỗi lần. Nếu bạn vẫn còn đau, hãy chuyển đổi giữa chườm nóng và chườm lạnh - cách nào tốt nhất giúp bạn giảm bớt sự khó chịu.
Dùng thuốc không kê đơn: Uống thuốc để giảm đau, viêm và sưng tấy. Nhiều loại thuốc không kê đơn phổ biến trong danh mục này, được gọi là thuốc chống viêm không steroid (NSAID), bao gồm aspirin, ibuprofen (Advil®, Motrin®) và naproxen (Naprosyn®, Aleve®). Hãy cẩn thận nếu bạn chọn dùng aspirin. Aspirin có thể gây loét và chảy máu ở một số người. Nếu bạn không thể dùng NSAIDS, có thể dùng acetaminophen (Tylenol®) để thay thế.
Thực hiện các động tác kéo giãn nhẹ nhàng: Học các động tác kéo giãn đúng cách từ một người hướng dẫn có kinh nghiệm với bệnh đau thắt lưng. Thực hiện các bài tập tăng cường sức mạnh chung, tăng cường cơ cốt lõi và các bài tập aerobic.
*Cách chữa đau thần kinh tọa nhanh nhất với phương pháp Đông Y:
Hãy đến gặp chuyên gia chăm sóc cơ xương khớp của bạn nếu tự chữa tại nhà nếu sau 6 tuần mà vẫn chưa khỏi. Với phương pháp Đông Y: xoa bóp, bấm huyệt, nắn chỉnh xương khớp sẽ giúp bạn cải thiện nhanh chóng tình trạng bị đau/ viêm cho khu vực dây thần kinh tọa bị tổn thương. Ngoài ra, chuyên gia chăm sóc của bạn sẽ hướng dẫn thêm vài động tác để bạn có thể tự tập tại nhà một cách đơn giản và thường xuyên giúp cải thiện nhanh chóng tình trạng cơ thể
*Các lựa chọn điều trị khác:
Thuốc theo toa: Nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe của bạn có thể kê đơn thuốc giãn cơ, chẳng hạn như cyclobenzaprine (Amrix®, Flexeril®), để giảm bớt sự khó chịu liên quan đến co thắt cơ. Các loại thuốc khác có tác dụng giảm đau có thể được thử bao gồm thuốc chống trầm cảm ba vòng và thuốc chống động kinh. Tùy thuộc vào mức độ đau của bạn, thuốc giảm đau theo toa có thể được sử dụng sớm trong kế hoạch điều trị của bạn.
Vật lý trị liệu: Mục tiêu của vật lý trị liệu là tìm ra các động tác thể dục làm giảm đau thần kinh tọa bằng cách giảm áp lực lên dây thần kinh. Một chương trình tập thể dục nên bao gồm các bài tập kéo căng để cải thiện tính linh hoạt của cơ bắp và các bài tập aerobic (chẳng hạn như đi bộ, bơi lội, thể dục nhịp điệu dưới nước). Nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe của bạn có thể giới thiệu bạn đến một chuyên gia vật lý trị liệu, người sẽ làm việc với bạn để tùy chỉnh chương trình tập thể dục kéo dài và aerobic của riêng bạn, đồng thời đề xuất các bài tập khác để tăng cường cơ lưng, bụng và chân của bạn.
Tiêm cột sống: Tiêm corticosteroid, một loại thuốc chống viêm, vào vùng lưng dưới có thể giúp giảm đau và sưng tấy xung quanh các rễ thần kinh bị ảnh hưởng. Tiêm giúp giảm đau trong thời gian ngắn (thường lên đến ba tháng) và được gây tê cục bộ như một phương pháp điều trị ngoại trú. Bạn có thể cảm thấy một số áp lực và cảm giác nóng hoặc châm chích khi tiêm. Hỏi nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe của bạn về số lượng mũi tiêm bạn có thể nhận được và những rủi ro khi tiêm.
Các liệu pháp thay thế: Các liệu pháp thay thế ngày càng phổ biến và được sử dụng để điều trị và kiểm soát tất cả các loại đau. Các phương pháp thay thế để cải thiện chứng đau dây thần kinh tọa bao gồm nắn chỉnh cột sống bằng chuyên gia nắn khớp xương, yoga hoặc châm cứu được cấp phép. Xoa bóp có thể giúp giảm co thắt cơ thường xảy ra cùng với đau thần kinh tọa. Phản hồi sinh học là một lựa chọn để giúp kiểm soát cơn đau và giảm căng thẳng.
V. PHÒNG BỆNH ĐAU THẦN KINH TỌA BẰNG CÁCH NÀO?
Một số nguyên nhân gây đau thần kinh tọa có thể không phòng ngừa được, chẳng hạn như bệnh thoái hóa đĩa đệm, đau thần kinh tọa do mang thai hoặc do tai nạn té ngã. Mặc dù không thể ngăn ngừa tất cả các trường hợp đau thần kinh tọa, nhưng thực hiện các bước sau đây có thể giúp bảo vệ lưng và giảm nguy cơ:
- Giữ tư thế tốt: Thực hiện theo các kỹ thuật tư thế tốt khi bạn ngồi, đứng, nâng đồ vật và ngủ giúp giảm áp lực lên lưng dưới của bạn. Đau có thể là một dấu hiệu cảnh báo sớm rằng bạn không được căn chỉnh đúng cách. Nếu bạn bắt đầu cảm thấy đau hoặc cứng, hãy điều chỉnh tư thế của bạn.
- Không hút thuốc: Nicotine làm giảm lượng máu cung cấp cho xương. Nó làm suy yếu cột sống và các đĩa đệm, gây căng thẳng hơn cho cột sống và đĩa đệm và gây ra các vấn đề về lưng và cột sống.
- Duy trì cân nặng hợp lý: Cân nặng quá mức và chế độ ăn uống nghèo nàn có liên quan đến tình trạng viêm và đau khắp cơ thể. Để giảm cân hoặc tìm hiểu thói quen ăn uống lành mạnh hơn, hãy xem xét chế độ ăn Địa Trung Hải. Bạn càng gần với trọng lượng cơ thể lý tưởng, bạn càng ít căng thẳng lên cột sống.
- Tập thể dục thường xuyên: Tập thể dục bao gồm kéo giãn để giữ cho các khớp của bạn linh hoạt và các bài tập để tăng cường sức mạnh cốt lõi của bạn - các cơ ở lưng dưới và bụng của bạn. Các cơ này hoạt động để hỗ trợ cột sống của bạn. Ngoài ra, không nên ngồi trong thời gian dài.
- Chọn các hoạt động thể chất ít có khả năng làm tổn thương lưng nhất: Cân nhắc các hoạt động ít tác động như bơi lội, đi bộ, yoga hoặc thái cực quyền.
- Giữ an toàn cho bản thân khi bị ngã: Mang giày vừa vặn và giữ cho cầu thang và lối đi không bị lộn xộn để giảm nguy cơ bị ngã. Đảm bảo các phòng được chiếu sáng tốt và có các thanh vịn trong phòng tắm và tay vịn trên cầu thang.
VI. GIẢI ĐÁP THẮC MẮC VỀ ĐAU DÂY THẦN KINH TỌA
Đau dây thần kinh tọa có nên đi bộ không?
Có thể cần nghỉ ngơi và thay đổi các hoạt động cũng như mức độ hoạt động của bạn. Tuy nhiên, nghỉ ngơi quá nhiều, nằm trên giường và ít vận động có thể khiến cơn đau của bạn trở nên tồi tệ hơn và làm chậm quá trình chữa bệnh. Điều quan trọng là phải duy trì càng nhiều hoạt động càng tốt để giữ cho cơ linh hoạt và mạnh mẽ.
Trước khi bắt đầu chương trình tập luyện của riêng bạn, hãy đến gặp nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe hoặc bác sĩ chuyên khoa cột sống trước để được chẩn đoán chính xác và cho bạn lời khuyên cụ thể là bạn có nên đi bộ tại giai đoạn đó không, nếu đi bộ thì nên đi với tần suất và thời gian bao lâu là phù hợp nhất.
Đau thần kinh tọa có nên đạp xe?
Nếu đau thần kinh tọa của bạn ở mức độ nhẹ thì việc đạp xe với độ dài và thời gian ngắn như 1 hình thức thể dục đơn giản hàng ngày thì bạn nên thực hiện. Nếu bạn cảm thấy đau hoặc tình trạng trở nên tồi tệ hơn thì hãy nhanh chóng đến chuyên gia chăm sóc sức khỏe của bạn. Tốt nhất vẫn là lắng nghe lời khuyên của các chuyên gia trước khi bạn thiết lập lộ trình vận động cụ thể theo tình trạng của mỗi người.
Đau thần kinh tọa có tự hết?
Đừng quá lo lắng vì đau dây thần kinh tọa là nó thường tự biến mất theo thời gian và một số phương pháp điều trị tự chăm sóc. Hầu hết mọi người (80% đến 90%) bị đau thần kinh tọa sẽ thuyên giảm mà không cần phẫu thuật, và khoảng một nửa trong số này hồi phục hoàn toàn sau một đợt bệnh trong vòng sáu tuần.
Hãy nhớ liên hệ với nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe của bạn nếu cơn đau thần kinh tọa của bạn không cải thiện và bạn lo lắng rằng mình không hồi phục nhanh như mong đợi.
Đau dây thần kinh tọa có nên đi bộ không?
Đau thần kinh tọa có nên đạp xe?
Đau thần kinh tọa có tự hết?